Syzyfowe prace
dodane: 23 września 2001
W powieści "Syzyfowe prace" (1898) Stefan Żeromski ukazał perfidię i okrucieństwo systemu ucisku i wynarodowienia, stosowanego przez carat, a zarazem nowe narodziny patriotycznego oporu i dążeń narodowo-wyzwoleńczych. Swobodne przetworzenie materiału wspomnieniowego pozwoliło pisarzowi zamknąć w "Syzyfowych pracach" dwie przenikające się wzajemnie prawdy realistyczne - jedną, powszechnie sprawdzalną i powtarzalną, o typowych przeżyciach wiodących od ufnej naiwności dziecięcej ku pierwszym spotkaniom z powagą życia, ku decyzjom, poprzez które młody człowiek określa swe miejsce w społeczeństwie. I prawdę drugą - o sytuacjach historycznych i ideowych, w jakich dorastało pokolenie urodzone po klęsce ostatniego powstania.
Reklama
Żeromski z zadziwiającą - przy
tak krótkim dystansie czasowym - celnością wyboru pokazuje, jak z chaosu
sprzecznych tendencji (ich skomplikowaną różnorodność warto tu uprzytomnić
sumarycznym choćby wyliczeniem: uraz klęski wyradzający się w zastraszony
lojalizm i zręczna taktyka rusyfikatorów; opóźnione echa pozytywizmu
przynoszące ferment intelektualny, a zarazem wykruszający opór narodowy;
utajone, ale żywotne tradycje powstania i wielka siła romantycznej poezji;
odruchy buntu wniesione przez młodzież ludową i promieniowanie kółek
konspiracyjnych) wyrasta świadomość narodowa i wrażliwość społeczna
młodego pokolenia.
O wszystkim tym pisano po Żeromskim jeszcze wiele, nieraz subtelniej i głębiej,
zwłaszcza w opisie psychologicznych perypetii dojrzewania. Nowatorstwo jednak
"Syzyfowych prac" tak wielostronnie i głęboko zapisało się w naszej tradycji
literackiej, że późniejsze, choćby doskonalsze osiągnięcia nie umniejszyły
znaczenia tej powieści. Żarliwy patriotyzm Żeromskiego, począwszy od
wczesnych utworów, przechodzi niekiedy w nacjonalistyczne rozjątrzenie.
Przygotowali
Rafał - Dreamer@poczta.fm
Paweł Florczak
- Możesz także:
- wysłać link do znajomego
- lub wydrukować tą stronę
