OŚWIECENIE - ogólna charakterystyka epoki
dodane: 13 marca 2006
Termin "oświecenie":
Oświecenie było pierwszą epoką w nowożytnych dziejach formacją kulturową całkowicie
świadomą swego istnienia. Ówcześni mówili często o swych czasach jako o "wieku rozumu" (w
Anglii), "wieku filozofów" (we Francji), wieku "oświeconym" lub "epoce świateł". Okres ten
nazwano oświeceniem, bo przywiązywał on szczególną wagę do siły rozumu jako światła
rozjaśniającego drogi poznania człowieka i świata. Życie społeczne i kulturalne nacechowane
było krytycyzmem wobec istniejącej rzeczywistości i pragnieniem wyzwolenia człowieka
z więzów feudalnych, krępujących jego myśli, hamujących rozwój postępu, nauki i oświaty.
Intelektualnym podłożem oświecenia były nasilające się już pod koniec wieku XVII w nauce
angielskiej i francuskiej tendencje racjonalistyczne i empiryczne.
Reklama
Ramy czasowe i tło polityczne:
Na Zachodzie Europy oświecenie trwało od końca XVII w do końca XVIII w. Oświeceniowe
doświadczenia Zachodu w dużym stopniu różniły się od naszych polskich założeń. Podczas gdy
Zachód kumulował swe siły do walki z monarchią absolutną (np. działalność Woltera,
Monteskiusza), Polacy starali się wzmocnić władzę monarszą, aby ratować chylącą się ku
upadkowi państwowość polską. Polskie oświecenie walczy z zacofaniem kojarzonym ze
zjawiskiem sarmatyzmu, natomiast zachodnioeuropejskie dążenia to: liberalizacja życia
społecznego i walka o prawa człowieka.
Okres oświecenia w Polsce można podzielić na trzy fazy:
- wczesną - od lat 40-tych XVII w. do roku 1764;
- dojrzałą (zwaną też czasami stanisławowskimi) - lata 1764-1795;
- schyłkową (zwaną też późnym oświeceniem lub oświeceniem
postanisławowskim) - lata 1795-1822.
Główne nurty artystyczne okresu Oświecenia:
- klasycyzm - kierunek artystyczno-literacki, mający swoje źródła w kulturze antycznej (czyli
klasycznej: grecko-rzymskiej). Sztuka epok późniejszych nawiązywała do tradycji antyku,
wykorzystując jego wzorce. Wyróżniamy klasycyzm renesansowy, oświeceniowy oraz
neoklasycyzm (przeł. XIX i XX w).
Główne założenia klasycyzmu:
- piękno jest jedyne i obiektywne - istnieją ustalone kanony piękna
- sztuka ma wyrażać harmonię i zachowywać ład (proporcje, równowaga, statyczność)
- należy tworzyć według ustalonych reguł (poetyk, podręczników sztuki)
- należy wzorować się na sztuce antycznej (greckiej i rzymskiej),
która najlepiej oddawała harmonię natury
- piękno ma wynikać z prostoty, a nie z zawiłości
- sentymentalizm - prąd umysłowy i literacki konkurencyjny wobec oświeceniowego
klasycyzmu, który został stworzony przez filozofa francuskiego J.J. Rousseau. Doświadczenie
jednostki Rousseau uważa za główne źródło wiedzy o świecie. Klasycznym przekonaniom
o harmonii i ładzie świata przeciwstawia napięcie i emocje świadczące o kryzysie współczesnej
cywilizacji.
Głównym przedstawicielem polskiej literatury sentymentalnej jest Franciszek Karpiński.
- Możesz także:
- wysłać link do znajomego
- lub wydrukować tą stronę
