BAROK - ogólna charakterystyka epoki
dodane: 13 marca 2006
Ramy czasowe:
Barok, w najszerszym tego pojęcia znaczeniu, to w historii kultury europejskiej epoka obejmująca
zjawiska artystyczne końca XVI, XVII i pierwszej połowy XVIII wieku.
Pochodzenie terminu "barok":
Termin "barok" zapożyczono z historii sztuki, gdzie stosowany był dla określenia dziwactwa
i nieregularności w sztuce - w języku portugalskim słowo "barocco" oznacza udziwnioną,
nieregularną perłę. Przyjęcie go przez epokę literacką sugeruje, że będzie w niej mowa
o twórczości niezwykłej i dziwnej.
Reklama
Światopogląd barokowy:
Krytyce podlegają założenia humanizmu renesansowego. Pojawia się także zwątpienie
w umiejętność godzenia ziemskich i wiecznych wartości (powraca średniowieczny dualizm),
w rozsądek poszukiwania ziemskiego szczęścia i w sens tolerancji religijnej (patrz hasło:
kontrreformacja). Epoka baroku szuka własnej oceny spraw wiecznych i nowych odpowiedzi na
pytanie "czym jest człowiek"? Przykładowo M. Sęp-Szarzyński, uważany za poetę
manierystycznego lub prebarokowego, proponował człowiekowi postawę aktywną w poszukiwaniu
istotnych wartości, wierząc, iż można je odnaleźć drogą intelektualnego skupienia. Sebastian
Grabowiecki natomiast, widząc w człowieku przede wszystkim jego bezradność i samotność,
proponował mu ucieczkę od świata i bezgraniczne oddanie się Bogu. Równolegle z nastrojami
religijno - mistycznymi barok upodobał sobie sferę materialną, sensualną. Przeświadczenie
o znikomości i przemijalności życia doczesnego rodziło chęć chwilowego zanurzenia się w tej
"marnej", ale jakże pociągającej rzeczywistości. Stąd owo paradoksalne zestawianie spraw
doczesnych, cielesnych z nieprzemijającymi wartościami duchowymi, w wyniku czego te
ostatnie wypadały jednak blado przy bujnym, niczym nie skrępowanym żywiole cielesności.
Z tego zestawienia wyłania się słynna barokowa opozycja miłości i śmierci.
Barok w Polsce:
W polskiej historii literatury termin "barok" ma co najmniej dwa znaczenia. Określa epokę
literacką trwającą od schyłku lat osiemdziesiątych XVI wieku po lata trzydzieste wieku XVIII oraz
jest pojęciem odnoszącym się do głównego w tym wieku prądu literackiego. Wyróżnia się trzy
fazy baroku:
Faza pierwsza - wczesny barok - trwa od lat osiemdziesiątych XVI wieku po lata dwudzieste
wieku XVII; dochodzi w niej do głosu między innymi twórczość mistyczno-metafizyczna (M.
Sęp-Szarzyński) nawiązująca do średniowiecznej filozofii i starotestamentowych wizji Boga,
świata, człowieka.
Faza druga - barok dojrzały - przypada na środkowe lata wieku XVII (do lat siedemdziesiątych).
W dojrzałym baroku rozwija się twórczość między innymi J. A. Morsztyna - mistrza paradoksu
i konceptu.
Faza trzecia (ostatnia) - późny barok, przypada na czas kryzysu kultury i piśmiennictwa.
Najwybitniejsi twórcy późnego baroku (W. Potocki, W. Kochowski, J. Ch. Pasek) związani byli
z ideologią sarmacką.
- Możesz także:
- wysłać link do znajomego
- lub wydrukować tą stronę
